Karaman İlçeleri - Sarıveliler

Karaman İlçeleri - Sarıveliler içeriğini okuyabilir, KaramanOnline.com Gez & Gör kategorisinde yer alan Karaman İlçeleri - Sarıveliler yazısını değerlendirebilir ve yorum yazabilirsiniz.


Karaman ili Sarıveliler ilçesi, 36°70’ Kuzey enlemi ile 32°61’ Doğu boylamı arasında yer almaktadır.

İl merkezine uzaklığı Ermenek - Mut güzergâhından 212 km, Hadim - Taşkent güzergâhından ise 165 km’dir. İlçenin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.650 metredir. Akdeniz Bölgesinin kuzeyinde Orta Torosların Güney yamaçlarında Göksu havzasını kapsayan, Taşeli Platosunda yer alan ilçenin doğusunda Ermenek, kuzeydoğusunda Başyayla, kuzeyinde Taşkent, güneyinde Gazipaşa, güneybatısında Alanya ilçeleri ile çevrilidir. İlçe sınırları aynı zamanda Karaman-Konya ve Karaman-Antalya il sınırlarının bir kısmını oluşturmaktadır.

İlçe 11 mahalle, 7 köy ve 1 kasabadan oluşmaktadır. Bunlar Göktepe Belediyesi ile Civandere, Civler, Daran, Dumlugöze, Işıklı, Koçaşlı ve Uğurlu, köyleridir. Sarıveliler merkez mahalleleri; Adiller, Baş, Çakıllar, Çevrekavak, Karakaya, Küçükkarapınar, Merkez, Ortaköy, Turcalar, Ulucami, Yeşilyurt’tur.

Torosların eteklerinde kuzeyden güneye doğru geniş bir vadi olan Başdere Vadisine doğru açılmaktadır. Yüksek eğimli dağ yamaçlarına oturmuş olan Sarıveliler arazisinde şekillenme yok denecek kadar azdır. İlçeden Göksu ırmağının kolları geçmekte olup, bu çaylar derin vadiler oluşturmuştur. İlçenin tamamında %30 eğim bulunmaktadır.

İlçenin ilk kuruluşu ve yerleşim yeri oluşu hakkında elimizde kesin bir bilgi olmamakla beraber, Romalılar devrinde ilk yerleşim yeri olarak kurulmuş olabileceği tahmin edilmektedir. Ancak çevresinde bulunan tarihi kalıntılar ile Göktepe ve Uğurlu Köristanlarındaki kabartmalar ve kaya mezarlarının incelenmesinden M.Ö. 2000'li yıllarda yerleşim yeri olarak kurulduğu tahmin edilmektedir.

Karamanoğlu Beyliği zamanında Ermenek'e bağlı bir yerleşim yeri olmuştur ve Avşar Türkmenleri bu bölgeye yerleşmiştir. Selçuklu Sultanlarından Alaaddin Keykubat'ın Alanya'nın fethi sırasında Erenler Dağında ve Civandere köyümüzdeki At Meydanı mevkiinde konakladıkları rivayet olunmaktadır.

Sarıveliler’deki dağlar ve tepelerdeki birçok tarihi kalıntı, bölgenin tarih öncelerine uzanan birçok medeniyete ev sahipliği yaptığını göstermekte, Tepe diye adlandırılan dağın doruğundaki kilisesinin bulunduğu geniş düzlük, Kale Mevkii, Uğurlu Köristanı, Göktepe Köristanı, Çukurbağ Kalesi, geçmişten günümüze kadar çeşitli medeniyetlere ait izler taşımaktadır. Tarih öncesinde Hititler’in, sonrasında Romalılar’ın yaşantılarına dair kalıntılar yer almaktadır.

Sarıveliler ve çevresinde, Hititler’in (M.Ö 1000), Romalılar’ın (M.S 103), Bizanslılar’ın ve Selçuklular’ın (M.S 1115), Karamanoğulları’nın (M.S 1213-1228) ve Osmanlılar’ın 1487 yaşadığını göstermektedir. Sarıvelilerin hemen kuzeyinde bulunan Turanşah Dağı’nda Haçlı ordularını, Turan adındaki şah bozguna uğratmış ve yok etmiştir. Dağ ismini buradan almaktadır.

Sarıveliler’in adı önceleri Başdere iken daha sonraları Sarıveliler olarak anılmaya başlanmıştır. Sarıveliler adıyla en eski kayıt 1840’larda hazırlanmış olan Temettuat defterindedir. Ancak bugün bile Başdere adı vadinin tamamına verilen bir isimdir. Belediye olmadan önceki durumla en az altı köyü (Sarıveliler, Küçükkarapınar, Turcalar, Ortaköy, Mençek, Adiller) içine alır. Sarıveliler, 1518 tarihli tapu-tahrir defterinde mevcut olan isimler incelendiği zaman ilginç bir durum ortaya çıkmaktadır. Buna göre 14 tane Veli isimli şahıs kaydedilmiştir. Bundan daha da ilginci bu şahıslardan birinin adı Salih oğlu Sarıveli’dir.

Sarıveliler, ilk olarak Başdere adıyla bilinen vadiye yerleşen Türkmen oymakları tarafından kurulmuştur. 1344/h.745 tarihli Karaman Bey’in torunu Mahmut Bey’in oğlu Musa Bey’in Ermenek’te inşa ettirdiği Tol Medrese (Musa Bey Medresesi)’nin vakıf kayıtlarından köyün 1300’lü yıllarda mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Sarıveliler Cemaatinin başında sarışın veliler bulunduğundan bu adı almıştır. Arşiv kayıtlarında Sarıvelilerin büyük bir cemaat olduğu, bir kısmının Bulgaristan’daki Silistre Sancağı Rosikastrı kazasında, diğer kısmının ise İçil sancağı dağlarında Ermenek çevresinde olduğu yazılıdır.

Sarıveliler mahallelerinin adları da bize tarihi hakkında bilgi vermektedir. Yahşi Bey; Yahşiler, Gökçe Bey, Gökçeler, Varsak Bey, Avsatlar, Turcalar, Karakaya ve Küçükkarapınar isimleri Karamanoğullarını çağrıştırmaktadır. Bazılarının adı yeni isimlerine dönüşmüştür.

Sarıveliler’in ekinlik arazisi içinde erken Bizans dönemine ait Tepe yerleşim yeri bulunmakta, ancak bugünkü Sarıveliler'in kuruluşu ve yerleşmesiyle alakası bulunmamaktadır. Nitekim Sarıveliler’in şehir yerleşim alanı içerisinde bugüne kadar Türk yerleşmesi öncesi bir yapıya rastlanmamıştır. Bu da Sarıveliler’in ilk olarak Türkmen unsurlar tarafından kurulduğunu göstermektedir.

Sarıveliler, Anadolu Selçuklu sultanı Alaeddin Keykubad’ın bölgeyi fethinden sonra Türkmenler tarafından Başdere adıyla iskân edilmiş, bilahare Karamanoğullarının yönetimine geçmiş, onların da yıkılmasından sonra Osmanlı idaresine girmiştir.

Osmanlı döneminde kurulan Karaman Beylerbeyliğine bağlı İçel sancağı Ermenek kazasına bağlanmıştır. İçel sancağı, Kıbrıs’ın fethinden sonra kurulan Kıbrıs beylerbeyliğine, daha sonra tekrar Karaman Beylerbeyliğine tabi olmuştur. Tanzimat sonrasında ise Adana vilayetine, daha sonra da Konya’ya bağlanmıştır. Günümüzde Sarıveliler ilçesi olarak Karaman’a bağlıdır.

Tapu tahrir kayıtlarında Başdere köyü olarak geçen Sarıveliler’in 1518 yılında 87 hane, 20 bekâr ve 6muaf olmak üzere toplam 485 kişilik bir nüfusa sahip olduğu görülmektedir. 1555 yılında 75 hane, 40bekâr, 4 muaf olmak üzere toplam 435, 1584 yılında ise, 260 hane, 262 bekâr, 12 muaf olmak üzere toplam 1622 nüfus yaşamaktadır.

1845’lerde tutulan temettü kayıtlarında Sarıveliler’in Nevahi-i Ermenek kazasına tabi 79 haneli bir köy olduğu anlaşılmaktadır. Tahmini nüfusu ise 395 kişidir. Nüfustaki bu düşüşün çevrede kurulan köylerden kaynaklandığı varsayılmaktadır. 2015 sayımlarına göre ise Sarıveliler ilçe merkezinin nüfusu 5245’tir. Belde ve köylerin nüfusu ise 6901 olup toplam 12.146 nüfusu bulunmaktadır.

1500’lü yılların başlarında tutulduğu tahmin edilen Tapu-Tahrir defteri kayıtlarındaki bilgilerden, Başdere köyünün öşür gelirinin yarısı Musa Bey Medresesi’nin 745 tarihli vakfiyesine göre,  bu medreseye vakfedildiği anlaşılmaktadır. Öşür gelirinin diğer yarısını ise tımarlı sipahi tasarruf etmektedir.

Osmanlı dönemi ve sonrasında Ermenek İlçesine bağlı bir köy konumunda olan Sarıveliler, 1967 yılında Turcalar ve Küçük Karapınar köyleri ile birleşerek kasaba olmuştur. 27 Mayıs 1990 tarihinde 3644 sayılı yasa ile Karaman vilayetine bağlı ilçe olduğu açıklanmış, 30 Ağustos 1991 tarihinde ilçe kaymakamının göreve başlaması ile ilçelik statüsü kazanmıştır. İlçe, yeşillikler arasında serpiştirilmiş evleri ve genişçe bir saha üzerinde yayılmış durumda olup, görünüş itibariyle güzel ilçelerimizdendir. İçme suyu ise güzel ve soğuktur.

Sarıveliler İlçesinde, Karaman ilinin batı ve güneyinde, yüksek kesimlerindeki karasal iklim yapısına rağmen, Orta Toros Dağları'nın Göksu ve kolları tarafından derin bir şekilde yarıldığı vadi tabanlarında, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz İklim özellikleri de görülmektedir. Yağış genellikle kış ve ilkbahar aylarında, yağmur ve kar şeklindedir. Sarıveliler’in, eteklerine kurulduğu vadinin batısındaki Tepe, kuzeyindeki Turanşah Dağı, doğusundaki Çindiri Dağı ve güneyindeki karların uzun süre kalkmadığı Gökağaç Dağı hakikaten görülmeye değer doğal güzellikler sunar. Sarp kayalara oyulmuş delikler, doğal delik kayalar, mağaralar görülmeye değerdir.

Sarıveliler sınırları içinde kalan toplam 34304 ha. alanın 19381,7 ha.’ı yani %56,5’i ormanlık alanlardır.  Ormanlık alanların 8180 ha.’ı koruluk alan, 11201,7 ha.’ı ise bozuk koru alanlarıdır. Mevcut orman alanlarında meşe, çam, köknar, sedir ve ardıç ağaçları bulunmakta, kısmen Akdeniz iklimine özgü maki grupları da görülmektedir. İklime ve bitki örtüsüne bağlı olarak ilkbahar ve yaz aylarında Alanya, Gazipaşa ve Anamur ilçelerinden halen göçebe hayat süren Yörükler, bölgede bulunan yaylalara gelip yaşamakta, sonbaharın geç vakitlerine kadar buralarda kalmaktadırlar.

İlçe genelinde ekonomi, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarım alanı olarak bölgenin %17,54’ü  (6.018 ha.) tarım arazileridir. Bunun %77’si  (4.646,20 ha.) ise işlenen tarım arazileridir. Araziler eğimli ve deniz seviyesinden oldukça yüksek olduğundan, tahıl ve sebze üretimi sınırlı ölçüde yapılabilmektedir. Tarımın olumsuz etkilendiği bir başka faktör de arazilerin miras yoluyla bölünmesidir. Son yıllarda gerçekleştirilen kadastro çalışmalarıyla tarım işletmeleri iyiden iyiye küçülmüştür. Buna karşın son yıllarda meyvecilik konusunda büyük gelişmeler yaşanmış,  bu gelişmeler hem insanların ekonomilerine,  hem de bölgenin sosyo-kültürel ve fiziki yapısına yansımaya başlamıştır. Bilhassa kiraz üretimi Sarıveliler, Adiller, Çevrekavak ve Uğurlu’da yaygınlaşmış, ailelerin gelirlerine olumlu katkılar sağlar olmuştur. Taşeli yöresinde son turfanda kiraz Sarıveliler ilçesinden temin edilebilir.

Sarıveliler deyince hayvancılık akla gelir. Geniş yaylalarında hala Yörükler yaylamaya gelmektedir. Başlıca yaylaları; Barçın, Aşağıboyalı, Üçtaş, Tokuş, Yürek, Ütmelik, Firenşe, Bostanönü, Arıkarası, Yolarası, Karaalan, Killik, Söğütönü, Dedebeleni, Çevlik, Suluçayır, Karaçayır, Feslikan ve Turanşa’dır. Barçın yaylasında baharın gelmesiyle birlikte konuklar hayvanlarıyla birlikte gelmeye başlarlar. Ülkemizde konargöçer kültürün hala devam ettiği ender yerlerdendir. Değişik Yörük obalarının geldiği bölgede Sarıkeçili Yörükleri ün yapmıştır.  Sarıveliler’ de 8.615 adet fenni kovan, 315 adet kütük kovan olmak üzere toplam 8.930 arı kovanı bulunmakta, yıllık 84 ton bal üretimi yapılmaktadır. Havza genelinde 1.377 büyükbaş hayvan ile 6.250 küçükbaş hayvan bulunmaktadır. Bölgedeki yıllık süt üretimi 1.500 ton olup, üretilen süt Ermenek ilçesindeki özel işletmeciler tarafından toplanarak değerlendirilmektedir.

Bölgede sanayi tesisi olmayıp, küçük çaplı demircilik ve marangoz atölyeleri mevcuttur. Küçük el sanatları ise eski önemini yitirse de devam etmektedir.

Sarıveliler Havzası’nın doğal güzelliklerinin ve geçmiş medeniyetlerden izler taşıyan tarihi eserlerin ve mevkilerin havza içindeki konumlarına işaret etmektedir.

Sarıveliler Havzası’nda her bir yerleşme ve çevresi sergilediği sadelik ve yeşil dokusuyla, dağları, tepeleri, yaylaları ve ormanlarıyla görülmeye değer doğal güzellikler arz etmektedir.

Sarıveliler yerleşim biriminin 4 km. kuzeyinde yer alan Yeşildirek Mağarası,  02.12.1998/347 tarih sayılı doğal sit alanıdır. Dedekoyağı Mevkiinde kalkerli karstik arazi içerisinde uzun tip bir mağaradır. Yaklaşık 750 m. uzunluğa sahiptir. Doğal bir tepenin güney yamaçlarında yer alan giriş çok geniş değildir. Dar zaman zaman genişleyen bir koridor halinde devam eden mağara içerisinde bol miktarda sarkıt dikit oluşumu bulunmakta ve oluşum devam etmektedir. Ortalarda bir yerde de temiz bir kaynak suyu bulunmaktadır. Kireçtaşı oluşumundan dolayı mağara içerisi koyu siyahtan yeşile doğru dönüşen bir renk almıştır. Mağara bazı kişilerce adak yeri olarak kullanılmaktadır. Bu ziyaretçiler bazı sarkıt ve dikitler üzerine özellikle çocuk giysileri bırakmakta, mağara sonlarına doğru yine mağara içinden kazıdıkları kırmızı çamurdan çocuk figürinleri yapmakta ve mağara sonundaki düzlüğe bırakmaktadırlar. Bu ritüeli çocuğu olmayanlar yapmaktadır. Mağara astım gibi hastalıklara da iyi geldiği söylenmektedir.

Karaman Sarıveliler İlçesi'ne nasıl gidilir?

Karaman - Sarıveliler İlçesi arası mesafe yaklaşık 198 kilometredir. Karaman'dan Sarıveliler ilçesine ulaşmak için gereken süre ise yaklaşık 2 saat 50 dakikadır.

⚬ Yol tarifi al    ⚬ Google Haritalar ile aç    ⚬ Google Earth ile aç

Kaynak: Osman Ülkümen

Karaman İlçeleri - Sarıveliler içeriği, 16 Kasım 2020 tarihinde Karaman Şehir Portalı sitesinin Keşfet bölümüne eklenmiştir.

DEĞERLENDİRME 3.0

İçeriği Nasıl Buldunuz?

Captcha